Kompetencje z zakresu ochrony ludności

Cel: Uczestnik prawidłowo rozpoznaje sygnały alarmowe i komunikaty ostrzegawcze oraz podejmuje właściwe zachowania po ich usłyszeniu.

Wiedza - uczestnik:

• wymienia rodzaje sygnałów alarmowych i komunikatów ostrzegawczych stosowanych w Polsce oraz środki ich przekazywania (syreny, RCB Alert, komunikaty radiowe i telewizyjne, systemy lokalne);
• rozróżnia sygnał ogłoszenia alarmu od sygnału odwołania alarmu;
• charakteryzuje znaczenie poszczególnych komunikatów ostrzegawczych (uprzedzenie o zagrożeniu skażeniami, uprzedzenie o zagrożeniu zakażeniami, uprzedzenie o klęskach żywiołowych i zagrożeniu środowiska);
• wskazuje wiarygodne źródła informacji o zagrożeniach oraz kanały, którymi organy ochrony ludności przekazują polecenia.

Umiejętności - uczestnik:

• identyfikuje na podstawie nagrania dźwiękowego lub opisu rodzaj ogłaszanego alarmu;
• dobiera właściwy sposób postępowania po usłyszeniu określonego sygnału lub komunikatu (w budynku, na otwartej przestrzeni, w pojeździe);
• interpretuje treść komunikatu RCB Alert i wyprowadza z niej działania dla siebie i domowników;
• odróżnia informację oficjalną od plotki lub przekazu niezweryfikowanego w sytuacji alarmowej.

Kompetencje społeczne - uczestnik:

• przyjmuje odpowiedzialność za przekazanie ostrzeżenia osobom w swoim otoczeniu, w szczególności osobom starszym i z niepełnosprawnościami;
• zachowuje dyscyplinę informacyjną - nie powiela niepotwierdzonych informacji w sytuacji zagrożenia.

Weryfikacja: test (w tym pytania z nagraniami sygnałów i zadania sytuacyjne).

Cel: Uczestnik przygotowuje siebie i gospodarstwo domowe do ewakuacji oraz do przetrwania co najmniej 72 godzin bez dostępu do podstawowych usług.

Wiedza - uczestnik:

• wymienia elementy wyposażenia plecaka ewakuacyjnego oraz zasady jego kompletowania dla osoby dorosłej, dziecka, osoby przewlekle chorej i zwierzęcia domowego;
• charakteryzuje zasadę samowystarczalności 72-godzinnej: zapasy wody, żywności, leków, źródeł światła i ciepła, środków higieny, gotówki;
• opisuje elementy rodzinnego planu awaryjnego: punkty kontaktowe, miejsca zbiórki, sposoby łączności przy braku sieci komórkowej, dokumenty;
• wskazuje zasady zabezpieczenia mieszkania/domu przed opuszczeniem (media, zamknięcia, oznaczenia);
• wymienia sposoby pozyskiwania i uzdatniania wody oraz zasady racjonowania zapasów w warunkach długotrwałego zagrożenia.

Umiejętności - uczestnik:

• sporządza listę wyposażenia plecaka ewakuacyjnego dostosowaną do składu własnego gospodarstwa domowego;
• opracowuje rodzinny plan awaryjny według wystandaryzowanego szablonu;
• planuje zapasy na 72 godziny z uwzględnieniem potrzeb szczególnych (niemowlęta, seniorzy, osoby z niepełnosprawnościami, zwierzęta);
• dobiera priorytety działań w scenariuszu nagłego zarządzenia ewakuacji (co zabrać, co zabezpieczyć, w jakiej kolejności).

Kompetencje społeczne - uczestnik:

• wykazuje postawę odpowiedzialności za przygotowanie własne i osób zależnych, nie przerzucając jej wyłącznie na służby;
• dzieli się wiedzą o przygotowaniu z członkami rodziny i sąsiadami.

Weryfikacja: test; opcjonalnie analiza dowodów - własny plan awaryjny gospodarstwa domowego oceniany według listy kontrolnej.

Cel: Uczestnik dobiera i stosuje środki ochrony indywidualnej oraz właściwie korzysta z miejsc doraźnego schronienia, ukryć i obiektów zbiorowej ochrony.

Wiedza - uczestnik:

• rozróżnia podstawowe rodzaje środków ochrony indywidualnej (ochrona dróg oddechowych, oczu, skóry) i wskazuje sytuacje ich zastosowania;
• rozróżnia pojęcia: schron, ukrycie, miejsce doraźnego schronienia - oraz wskazuje ich oznakowanie i sposób lokalizacji (w tym w aplikacjach i ewidencjach publicznych);
• charakteryzuje zasady zachowania w obiekcie zbiorowej ochrony (wejście, pobyt, dyscyplina, opuszczenie);
• opisuje zasady uszczelniania pomieszczenia i improwizowanej ochrony w budynku mieszkalnym (wybór pomieszczenia, wentylacja, woda);
• wymienia zasady postępowania w przypadku skażenia chemicznego, biologicznego lub radiacyjnego, w tym zasady dekontaminacji wstępnej.

Umiejętności - uczestnik:

• dobiera środek ochrony indywidualnej do opisanego lub przedstawionego na materiale wizualnym zagrożenia;
• wskazuje na planie budynku lub okolicy najbezpieczniejsze miejsce ukrycia dla zadanego scenariusza (ostrzał, wichura, skażenie);
• ustala kolejność czynności przy przygotowaniu pomieszczenia jako improwizowanego ukrycia;
• interpretuje oznakowanie obiektów zbiorowej ochrony i drogi dojścia.

Kompetencje społeczne - uczestnik:

• respektuje polecenia osób kierujących obiektem zbiorowej ochrony oraz zasady współżycia w warunkach przebywania w ukryciu;
• udziela wskazówek osobom mniej zorientowanym, w tym osobom ze szczególnymi potrzebami.

Weryfikacja: test (w tym zadania na materiale zdjęciowym i planach sytuacyjnych).

Cel: Uczestnik włącza się w zorganizowane działania pomocowe w sposób bezpieczny, skoordynowany i zgodny z zasadami współdziałania z organami i podmiotami ochrony ludności.

Wiedza - uczestnik:

• wymienia formy działań pomocowych (pomoc sąsiedzka, wolontariat zorganizowany, zbiórki, wsparcie punktów pomocy) i podmioty je koordynujące;
• charakteryzuje strukturę systemu ochrony ludności w zakresie niezbędnym do współdziałania: rolę gminy, służb ratowniczych, organizacji pozarządowych;
• opisuje zasady bezpieczeństwa własnego wolontariusza (granice kompetencji, zakaz działań samowolnych na terenie akcji ratowniczej, środki ochrony, higiena pracy);
• wskazuje zasady pierwszego kontaktu z osobą poszkodowaną lub ewakuowaną, w tym podstawy wsparcia psychicznego i szczególne potrzeby (dzieci, seniorzy, osoby z niepełnosprawnościami, cudzoziemcy);
• wymienia zasady postępowania z darami rzeczowymi i informacją o potrzebach (unikanie chaosu darowego, weryfikacja zapotrzebowania).

Umiejętności - uczestnik:

• dobiera właściwą formę włączenia się w pomoc do opisanej sytuacji i własnych możliwości;
• ustala, komu podlega i komu raportuje wolontariusz w zadanym scenariuszu działań pomocowych;
• rozpoznaje sytuacje przekraczające kompetencje wolontariusza i wymagające przekazania służbom;
• stosuje zasady komunikacji z osobą w kryzysie (scenariusz testowy: dobór właściwej reakcji).

Kompetencje społeczne - uczestnik:

• działa w ramach ustalonej koordynacji, powstrzymując się od działań na własną rękę;
• okazuje szacunek i dyskrecję wobec osób otrzymujących pomoc;
• dba o własne granice i higienę psychiczną w działaniach pomocowych.

Weryfikacja: test.

Cel: Uczestnik prawidłowo zachowuje się podczas ewakuacji zarządzonej i doraźnej, wspiera ewakuację osób ze szczególnymi potrzebami oraz współdziała ze służbami.

Wiedza - uczestnik:

• rozróżnia rodzaje ewakuacji (doraźna/planowa; I, II i III stopnia) oraz wskazuje, kto i w jakim trybie ją zarządza;
• opisuje zasady zachowania podczas ewakuacji z budynku mieszkalnego, miejsca pracy i przestrzeni publicznej (drogi ewakuacyjne, punkty zbiórki, zakaz korzystania z wind);
• wymienia zasady ewakuacji zwierząt domowych i gospodarskich oraz zabezpieczenia mienia w zakresie dopuszczalnym czasowo;
• charakteryzuje rolę punktów zbiórki, punktów recepcyjnych i zasady rejestracji ewakuowanych;
• wskazuje zasady współdziałania ze służbami kierującymi ewakuacją i konsekwencje niestosowania się do poleceń.

Umiejętności - uczestnik:

• ustala prawidłową sekwencję czynności po ogłoszeniu ewakuacji dla zadanego scenariusza (mieszkanie, blok, zakład pracy);
• odczytuje oznakowanie ewakuacyjne i wyznacza drogę ewakuacji na planie obiektu;
• dobiera sposób wsparcia w ewakuacji osoby ze szczególnymi potrzebami (osoba na wózku, osoba niewidoma, małe dziecko, senior);
• planuje ewakuację zwierzęcia domowego (transporter, dokumenty, oznakowanie).

Kompetencje społeczne - uczestnik:

• podporządkowuje się poleceniom osób kierujących ewakuacją i wspiera utrzymanie spokoju w grupie;
• udziela pomocy osobom wolniejszym lub zdezorientowanym, nie narażając bezpieczeństwa własnego i innych.

Weryfikacja: test; opcjonalnie obserwacja - udział w ćwiczeniu ewakuacyjnym potwierdzony listą kontrolną (jeżeli projekt przewiduje ćwiczenie praktyczne).

Cel: Uczestnik rozpoznaje przekazy dezinformacyjne i manipulacyjne, w tym wytworzone lub wspierane przez sztuczną inteligencję, weryfikuje informacje i ogranicza rozprzestrzenianie fałszywych treści, w szczególności w sytuacjach kryzysowych.

Wiedza - uczestnik:

• definiuje pojęcia: dezinformacja, misinformacja, malinformacja, propaganda, operacja wpływu - i wskazuje różnice między nimi;
• wymienia typowe techniki manipulacji (fałszywy autorytet, wyrwanie z kontekstu, spreparowane materiały wizualne, boty i fałszywe konta, astroturfing, emocjonalizacja przekazu);
• charakteryzuje media syntetyczne (deepfake wideo, audio i obraz generowany) jako narzędzie operacji wpływu oraz wskazuje, dlaczego jakość generowanych treści rośnie szybciej niż możliwość ich rozpoznania „na oko”;
• wymienia typowe artefakty materiałów syntetycznych wraz z ograniczeniami ich wykrywania;
• charakteryzuje cele operacji dezinformacyjnych wymierzonych w odporność społeczną (podważanie zaufania do instytucji, wywoływanie paniki, dzielenie społeczności);
• wskazuje narzędzia i źródła służące weryfikacji informacji (odwrócone wyszukiwanie obrazów, oficjalne kanały instytucji, serwisy fact-checkingowe).

Umiejętności - uczestnik:

• identyfikuje w przedstawionym przekazie (post, artykuł, grafika, nagranie) cechy wskazujące na dezinformację;
• rozpoznaje w przedstawionym materiale cechy wskazujące na możliwą syntetyczność i dobiera właściwą reakcję (nieudostępnianie, zgłoszenie, weryfikacja);
• przeprowadza podstawową weryfikację informacji: ustala źródło pierwotne, datę, kontekst i autora przekazu;
• stosuje weryfikację kanałem niezależnym (źródło pierwotne, oficjalny kanał instytucji, kontakt bezpośredni) jako podstawową metodę oceny materiału podejrzanego o syntetyczność - zamiast polegać wyłącznie na własnej ocenie materiału;
• odróżnia fakt od opinii i od treści perswazyjnej w analizowanym materiale;
• dobiera właściwą reakcję na napotkaną dezinformację (nieudostępnianie, zgłoszenie, sprostowanie w swoim otoczeniu).

Kompetencje społeczne - uczestnik:

• przyjmuje odpowiedzialność za treści, które udostępnia, zwłaszcza w sytuacji zagrożenia;
• zachowuje krytycyzm wobec przekazów zgodnych z własnymi przekonaniami (świadomość błędu konfirmacji);
• zachowuje wstrzemięźliwość w udostępnianiu materiałów o wysokim ładunku emocjonalnym do czasu ich weryfikacji, niezależnie od pozornej wiarygodności nagrania;
• reaguje na dezinformację w swoim otoczeniu w sposób rzeczowy, bez eskalowania konfliktu.

Weryfikacja: test sytuacyjny - analiza przykładowych przekazów (case’y z materiałem tekstowym, wizualnym oraz audio/wideo, w tym próbki syntetyczne z puli GCCS).

Uwaga klasyfikacyjna: kompetencja dotyczy odporności informacyjnej i mieści się w fakultatywnym obszarze "reagowanie na dezinformację" zał. 9 rozporządzenia MSWiA. Nie spełnia definicji cyberbezpieczeństwa z ustawy o KSC i nie służy do wykazania kryterium premiującego nr 1. Dawny kod: ICVC-C-K01.